مقدسى هم بسيارى از مطالب كتاب خود را از ابن خردادبه گرفته بود . ابن حوقل هم اعتراف مىكند كه در سفرهايش كتاب ابن خردادبه و جيهانى و قدامه هرگز او را ترك نكرده‌اند . و همچنين ابن الفقيه قسمت عمده‌اى از كتاب ابن خردادبه را در كتاب خود گنجانده است « 1 » كتاب ابن خردادبه گذشته از اينكه نخستين كتابى است كه به زبان عربى در اين فن تاليف شده از آن‌رو كه مؤلف آن ابن خردادبه چنان كه در شرح حالش گذشت در ديوان مركزى خلافت بوده و به اسنادى دسترسى داشته كه ديگران نداشته‌اند نوشته‌هاى او از اين لحاظ هم از اعتماد و اطمينان مؤلفان بعدى برخوردار بوده‌اند . مقدسى در تعريف سد ذى القرنين گويد : « در اين باب در كتاب ابن خردادبه و ديگران داستانى خوانده‌ام و من آن داستان را با لفظ و اسناد ابن خردادبه نقل مىكنم زيرا او وزير خليفه بوده و بر آنچه از دانش‌ها در خزانهء امير المؤمنين بوده بيش از ديگران دسترسى داشته « 2 » » مسعودى هم از مؤلفات ابن خردادبه چنان كه در شرح حالش ذكر شد و همچنين از همين كتاب « المسالك و الممالك » او ستايش فراوان كرده . ولى با وجود اين ستايش‌ها هم مقدسى و هم مسعودى خرده‌هائى هم بر او گرفته‌اند . مقدسى اين كتاب را آن‌چنان مختصر يافته كه چندان بهره‌اى از آن نمىتوان برد « 3 » . و مسعودى هم دربارهء آن نوشته كه « عبيد الله ابن خردادبه در كتاب المسالك و الممالك خود گفته كه مسافت از فلان موضع تا فلان موضع چه‌قدر است ، و ديگر نه از پادشاهان سخن گفته و نه از كشورها ، شناخت مسافت‌ها و راه‌ها را ، كه كار پيك‌ها و نامه‌برها و خريطه‌بران است ديگران را چه فايده‌اى تواند بود . و همچنين او گفته كه خراج تسوهاى عراق فلان مقدار است ؛ و اين چيزى است كه به مقتضاى احوال و گردش روزگار نشيب‌وفراز و كم‌وزياد دارد و همواره به يك حال باقى نمىماند ، و پس از ايرادهاى ديگرى كه به اين

--> ( 1 ) . نگاه كنيد به مقدمه دوگوى بر المسالك و الممالك ابن خردادبه ، و همچنين بر مقدمه او بر كتاب ابن الفقيه . ( 2 ) . احسن التقاسيم ، ص 362 . ( 3 ) . احسن التقاسيم ، ص 4 و 5 .